Κριτική για την Πανελλήνια Έκθεση Εικαστικών Τεχνών από τον Στέλιο Λυδάκη
Δημοσίευμα Τύπου
Θεματα , Αθήνα
Θεματα
ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΑΙΣΘΗΤΙΚΑ
Από τόν ΣΤΕΛΙΟ ΛΥΔΑΚΗ
«Η έρπουσα συντήρηση»
ΑΠΑΡΑΔΕΚΤΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΣ «ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ»
'Ο πρόεδρος της Κριτικής 'Επιτροπής της «Πανελληνίου», ζωγράφος και καθηγητής στη Σχολή Καλών Τεχνών, Νίκος Κεσανλής, αναφέρθηκε σε μία συνέντευξη του στην έκθεση, που άνοιξε τις πύλες της στις έγκαταστάσεις του 'Οργανισμού Λιμένος Πειραιώς (Ο.Λ.Π.), με τόν μή επαληθευόμενο τίτλο «Πανελλήνιος 'Εκθεση Εἰκαστικών Τεχνών». Γιά τόν Κεσανλή η φετινή Πανελληνία είναι ή καλύτερη από όποιαδήποτε άλλη στο παρελθόν και ή πιό «άνοιχτη» στις νέες μορφές καλλιτεχνικής έκφρασης, πού τόσο πολεμήθηκαν παλιότερα από τήν έρπουσα συντήρηση...».
'Η «έρπουσα συντήρηση» και η «καλπάζουσα προοδευτικότητα» αποτελούν δησαδήποτε δυο αλότελα αντιμαχόμενες έννοιες, πού δρώς, κατά τή γνώμη μου είναι και οι δύο τό ίδιο καταστρεπτικές, τό ίδιο έπιθιμες γιά τόν πνεῦμα. Και είναι γεγονός ότι στήν παλιά «έρπουσα συντήρηση», σάν νοοτροπία και σάν πράξη, αντιτάσσεται τώρα ή «καλπάζων προοδευτικότητα», ξέφρενος και άχαλινωτος αν και ή χαρακτήρας του είναι στήν πραγματικότητα ξεπερασμένος περισσότερο απόδοχος τών καλλιτεχνικών «άναρχιστικών» τάσεων τών πρώτων δεκαετιών τού αιώνα.
Και είναι γεγονός ότι αυτό πού αντιτάσσεται μέ τήν Πανελληνία τού κ. Κεσανλή στήν «έρπουσα συντήρηση» είναι μία ιστορία κιόλας αποθυμωμένη, αφού ούτε μία καινούργια ίδεα, ούτε ίχνος μιάς πραγματικής ζωτικής πνευματικής αναλαμπής μέ πειστικές υποσχέσεις δέν διαφαίνεται πουθενά. Στό παλιό κατεστημένο αντιτάσσεται ένα καινούργιο, στήν «άποπνικτική 'Ακαδημία» μία «νέα 'Ακαδημία», ένας λήθη αρτριοσκληρωτικός ακαδημιαϊσμός.
Και δέν προϋποτίθεται μία τόσο έντονη αντιδραστικότητα πρός τήν «έρπουσα συντήρηση», πώς τότε τό κ. Κεσανλής ύπηρξε ό είσηγητής τής πρότασης, τών «άριστινδην προκλήσεων», πού συμπεριλαμβάναν και καλλιτέχνες μίας συντηρητικής καλλιτεχνικής αντίληψης:
Οι προσκλήσεις αυτές έπρεπε νά σταλούν στούς καταφωμένους καλλιτέχνες, πού δέν θά ήταν σωστό νά κριθούν και πάλι και οί δησοι διαφορετικά δέν θά λάμβαναν μέρος. "Όμως, μέ τίς θέσεις του γιά τήν «έρπουσα συντήρηση» δέν αντιφάσκει ό κ. Κεσανλής, όταν αποτείνεται καί σέ συντηρητικούς;
"Κατά τή γνώμη μου όποιαδήποτε άκραια θέση, όποιοσδήποτε «φανατισμός» είναι σέ βάρος τής κρίσης πνευματικών δημιουργημάτων. Μία κριτική επιτροπή δέν συγκαλείται γιά νά εκφράσει τίς θέσεις της, αλλά γιά νά έντοπισει ποιότητες, πού μπορεί νά βρίσκονται και στά συντηρητικής αντίληψης έργα και σέ έκεινα μίας προοδευτικής. Τίποτα τραγικότερο αλλά και πιό επικίνδυνο από τή δογματοποίηση τών θέσεων: γιατί έτσι μπαίνει τό πνεῦμα σέ καλούπια, όριοθετείται και διασύρεται.
Τέχνη και χρόνος
Τί σημασία έχει άλληβεια αν ένα έργο τέχνης είναι κλασικό ή μοντέρνο; Τό μόνο πού ένδιαφέρει είναι αν είναι πνευματικά φορτισμένο ή όχι, γιατί ούτε τό κλασικό ούτε τό μοντέρνο μπορούν νά σταθούν καλλιτεχνικά, αν δέν εκφράζουν ένα πνευματικό δυναμικό, αν δέν αποτελούν μία πνευματική άξια. Τό στόλ, ή τεχνοτροπία είναι έπομένως μία επιφανειακή υπόθεση. 'Ολα τά στόλ, όλες οί τεχνοτροπίες είναι ανεκτές δταν έχουν νά προσφέρουν κάτι, διαφορετικά είναι «κύμβαλα αλαλάχαν». 'Αλλά, έμεις εφευρίσκουμε τόν Μολύχ πού λέγεται «Έποχή», και τόν προτάσσουμε σέ όλες τίς περιπτώσεις, πού θέλουμε νά κάνουμε τούς έξυπνους. Τό πνεῦμα δέν περιορίζεται, σέ καλούπια, δέν είναι τό αποκλειστικό προνόμιο τών προοδευτικών και δέν γίνεται υποχείριο τού χρόνου (τής έποχης). 'Άχρονο, από τή φύση του δημιούργη τήν Ιστορία δταν είναι δυναμικό και όχι βέβαια δταν εκβιάζεται ή διασύρεται. Γιατί και εκβιάζεται τό πνεῦμα και διασύρεται όταν ανάμεσα στά κατ΄ επίφασιν έργα τέχνης εκτίθεται «Ένα καρόται πέτρες», ή οτιδήποτε άλλο σχετικό. Τό γεγονός πού φέρνει στό νού τόν «άναρχισμό» ένδος Μαρσέλ Ντιτσάν, πού στή λεγόμενη Άρτμοργκ Σχοων τής Νέας 'Ύρκης στά 1913 ήθελε νά έκθεσε ένα ουροδόχο, δέχεται ακριβώς ότι τό προοδευτικός δέν έχει κάνει βήμα από τή θέση του, έδω και πολλές δεκαετίες.
Στό μεταξύ, όμως, ή αντίφαση πού χαρακτηρίζει τίς θέσεις καί τίς πράξεις τού κ. Κεσανλή καί τής Κριτικής 'Επιτροπής, γίνεται ακόμη πιό ένδεικτική στήν αντιπαράθεση, πορολά αυτή, έργων συντηρητικής ωφή μέ έργα μοντέρνα ή μοντερνίζοντα, μέ προοδευτική ή «άναρχιστική». 'Ετσι παρουσιάζεται ένα έξαιρετο έργο τού Νίκου Περαντινού μέ τίτλο «Μνημοσύνη», πού σέ κλασικό - ρεαλιστικό στόλ δείχνει μία γαναπιστή κοπέλα νά κρατά λίγα λουλούδια, ένας άνδριντας τού Γιάννη Παπά («Ευάγγελος Παπανδότσος»), σέ έναν ψυχρό, άκατέργαστο ρεαλισμό, μία «Πυραμίδα» από μανταλάκια τού Κωστά Καραχάλιου κ.τ.λ.
Και δέν πρόκειται βέβαια γιά τήν ανύπαρκτη πρόθεση τής επιτροπής νά παρουσιάσει όλες τίς τάσεις, αφού ή αρχή τής θέση είναι νά αποφύγει (πού τελικά δέν αποφύγει) τήν «έρπουσα συντήρηση». 'Απλώς βρίσκετ
ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΑΙΣΘΗΤΙΚΑ
Από τόν ΣΤΕΛΙΟ ΛΥΔΑΚΗ
«Η έρπουσα συντήρηση»
ΑΠΑΡΑΔΕΚΤΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΣ «ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ»
'Ο πρόεδρος της Κριτικής 'Επιτροπής της «Πανελληνίου», ζωγράφος και καθηγητής στη Σχολή Καλών Τεχνών, Νίκος Κεσανλής, αναφέρθηκε σε μία συνέντευξη του στην έκθεση, που άνοιξε τις πύλες της στις έγκαταστάσεις του 'Οργανισμού Λιμένος Πειραιώς (Ο.Λ.Π.), με τόν μή επαληθευόμενο τίτλο «Πανελλήνιος 'Εκθεση Εἰκαστικών Τεχνών». Γιά τόν Κεσανλή η φετινή Πανελληνία είναι ή καλύτερη από όποιαδήποτε άλλη στο παρελθόν και ή πιό «άνοιχτη» στις νέες μορφές καλλιτεχνικής έκφρασης, πού τόσο πολεμήθηκαν παλιότερα από τήν έρπουσα συντήρηση...».
'Η «έρπουσα συντήρηση» και η «καλπάζουσα προοδευτικότητα» αποτελούν δησαδήποτε δυο αλότελα αντιμαχόμενες έννοιες, πού δρώς, κατά τή γνώμη μου είναι και οι δύο τό ίδιο καταστρεπτικές, τό ίδιο έπιθιμες γιά τόν πνεῦμα. Και είναι γεγονός ότι στήν παλιά «έρπουσα συντήρηση», σάν νοοτροπία και σάν πράξη, αντιτάσσεται τώρα ή «καλπάζων προοδευτικότητα», ξέφρενος και άχαλινωτος αν και ή χαρακτήρας του είναι στήν πραγματικότητα ξεπερασμένος περισσότερο απόδοχος τών καλλιτεχνικών «άναρχιστικών» τάσεων τών πρώτων δεκαετιών τού αιώνα.
Και είναι γεγονός ότι αυτό πού αντιτάσσεται μέ τήν Πανελληνία τού κ. Κεσανλή στήν «έρπουσα συντήρηση» είναι μία ιστορία κιόλας αποθυμωμένη, αφού ούτε μία καινούργια ίδεα, ούτε ίχνος μιάς πραγματικής ζωτικής πνευματικής αναλαμπής μέ πειστικές υποσχέσεις δέν διαφαίνεται πουθενά. Στό παλιό κατεστημένο αντιτάσσεται ένα καινούργιο, στήν «άποπνικτική 'Ακαδημία» μία «νέα 'Ακαδημία», ένας λήθη αρτριοσκληρωτικός ακαδημιαϊσμός.
Και δέν προϋποτίθεται μία τόσο έντονη αντιδραστικότητα πρός τήν «έρπουσα συντήρηση», πώς τότε τό κ. Κεσανλής ύπηρξε ό είσηγητής τής πρότασης, τών «άριστινδην προκλήσεων», πού συμπεριλαμβάναν και καλλιτέχνες μίας συντηρητικής καλλιτεχνικής αντίληψης:
Οι προσκλήσεις αυτές έπρεπε νά σταλούν στούς καταφωμένους καλλιτέχνες, πού δέν θά ήταν σωστό νά κριθούν και πάλι και οί δησοι διαφορετικά δέν θά λάμβαναν μέρος. "Όμως, μέ τίς θέσεις του γιά τήν «έρπουσα συντήρηση» δέν αντιφάσκει ό κ. Κεσανλής, όταν αποτείνεται καί σέ συντηρητικούς;
"Κατά τή γνώμη μου όποιαδήποτε άκραια θέση, όποιοσδήποτε «φανατισμός» είναι σέ βάρος τής κρίσης πνευματικών δημιουργημάτων. Μία κριτική επιτροπή δέν συγκαλείται γιά νά εκφράσει τίς θέσεις της, αλλά γιά νά έντοπισει ποιότητες, πού μπορεί νά βρίσκονται και στά συντηρητικής αντίληψης έργα και σέ έκεινα μίας προοδευτικής. Τίποτα τραγικότερο αλλά και πιό επικίνδυνο από τή δογματοποίηση τών θέσεων: γιατί έτσι μπαίνει τό πνεῦμα σέ καλούπια, όριοθετείται και διασύρεται.
Τέχνη και χρόνος
Τί σημασία έχει άλληβεια αν ένα έργο τέχνης είναι κλασικό ή μοντέρνο; Τό μόνο πού ένδιαφέρει είναι αν είναι πνευματικά φορτισμένο ή όχι, γιατί ούτε τό κλασικό ούτε τό μοντέρνο μπορούν νά σταθούν καλλιτεχνικά, αν δέν εκφράζουν ένα πνευματικό δυναμικό, αν δέν αποτελούν μία πνευματική άξια. Τό στόλ, ή τεχνοτροπία είναι έπομένως μία επιφανειακή υπόθεση. 'Ολα τά στόλ, όλες οί τεχνοτροπίες είναι ανεκτές δταν έχουν νά προσφέρουν κάτι, διαφορετικά είναι «κύμβαλα αλαλάχαν». 'Αλλά, έμεις εφευρίσκουμε τόν Μολύχ πού λέγεται «Έποχή», και τόν προτάσσουμε σέ όλες τίς περιπτώσεις, πού θέλουμε νά κάνουμε τούς έξυπνους. Τό πνεῦμα δέν περιορίζεται, σέ καλούπια, δέν είναι τό αποκλειστικό προνόμιο τών προοδευτικών και δέν γίνεται υποχείριο τού χρόνου (τής έποχης). 'Άχρονο, από τή φύση του δημιούργη τήν Ιστορία δταν είναι δυναμικό και όχι βέβαια δταν εκβιάζεται ή διασύρεται. Γιατί και εκβιάζεται τό πνεῦμα και διασύρεται όταν ανάμεσα στά κατ΄ επίφασιν έργα τέχνης εκτίθεται «Ένα καρόται πέτρες», ή οτιδήποτε άλλο σχετικό. Τό γεγονός πού φέρνει στό νού τόν «άναρχισμό» ένδος Μαρσέλ Ντιτσάν, πού στή λεγόμενη Άρτμοργκ Σχοων τής Νέας 'Ύρκης στά 1913 ήθελε νά έκθεσε ένα ουροδόχο, δέχεται ακριβώς ότι τό προοδευτικός δέν έχει κάνει βήμα από τή θέση του, έδω και πολλές δεκαετίες.
Στό μεταξύ, όμως, ή αντίφαση πού χαρακτηρίζει τίς θέσεις καί τίς πράξεις τού κ. Κεσανλή καί τής Κριτικής 'Επιτροπής, γίνεται ακόμη πιό ένδεικτική στήν αντιπαράθεση, πορολά αυτή, έργων συντηρητικής ωφή μέ έργα μοντέρνα ή μοντερνίζοντα, μέ προοδευτική ή «άναρχιστική». 'Ετσι παρουσιάζεται ένα έξαιρετο έργο τού Νίκου Περαντινού μέ τίτλο «Μνημοσύνη», πού σέ κλασικό - ρεαλιστικό στόλ δείχνει μία γαναπιστή κοπέλα νά κρατά λίγα λουλούδια, ένας άνδριντας τού Γιάννη Παπά («Ευάγγελος Παπανδότσος»), σέ έναν ψυχρό, άκατέργαστο ρεαλισμό, μία «Πυραμίδα» από μανταλάκια τού Κωστά Καραχάλιου κ.τ.λ.
Και δέν πρόκειται βέβαια γιά τήν ανύπαρκτη πρόθεση τής επιτροπής νά παρουσιάσει όλες τίς τάσεις, αφού ή αρχή τής θέση είναι νά αποφύγει (πού τελικά δέν αποφύγει) τήν «έρπουσα συντήρηση». 'Απλώς βρίσκετ
← View all 679 archival documents · Biography of Theodoros Markellos